اثر تراكم بوته بر عملكرد در گیاه نخود

  • توسط الهام امامی
  • ۱۳۹۸-۰۴-۰۳

اثر تراكم بوته بر عملكرد در گیاه نخود

اثر تراكم بوته بر عملكرد در گیاه نخود

انسان ها از قرن ها قبل در برنامه ی غذايي خود از پروتئين گياهي استفاده ‌كرده و در بين حبوبات، گياه نخود نقش مهمي را ايفا نموده است. يكي از راه های مناسب بالابردن بازدهی محصول نخود در واحد استفاده از ارقام مناسب با شرايط اقليمي هر منطقه در تراكم مناسب كاشت است. به نحوي كه حداقل رقابت تخريبي بين بوته‌ها وجود داشته باشد. در تراكم‌هاي بيش از حد ايجاد خرد اقليم نامناسب و به دنبال آن خطر شيوع بيماريها و آفات، عملكرد دانه را كاهش مي‌دهد. اما انتخاب تراكم مطلوب جهت دستيابي به حداكثر عملكرد نخود توسط محققين در شرايط اقليمي زراعي مختلف توصيه شده است.

تعيين بهترين تراكم و مناسب‌ترين رقم به منظور حصول عملكرد بالا و كيفيت مطلوب از اهميت ويژه‌اي در برنامه‌ريزي زراعي برخوردار است. عملكرد دانه حاصل رقابت برون و درون بوته‌اي براي عوامل محيطي رشد است. حداكثر عملكرد در واحد سطح هنگامي حاصل مي‌شود كه اين رقابت‌ها به حداقل رسيده و گياه بتواند از عوامل رشد موجود حداكثر استفاده را نمايد.

مديريت كشاورزي

يكي از اصول مهم مديريت كشاورزي در مناطق ديم‌خيز حفظ رطوبت و استفاده مطلوب از آن مي‌باشد. تراكم نامناسب گياهي مي‌تواند رطوبت خاك را در اوايل فصل رشد تخليه و موجب مواجه شدن گياه با تنش خشكي در دوران رشد زايشي شود. از اين رو شناخت تراكم مطلوب گياهان اين مناطق از اهميت فوق‌العاده برخوردار است. ميزان سازگاري و پايداري عملكرد در گياهان زراعي به شرايط محيطي، متفاوت است و به اراقمي سازگار اطلاق مي‌شود كه در طيف وسيعي از شرايط محيطي، پتانسيل ژنتيكي خود را حفظ كرده و عملكرد بالا و پايداري از خود نشان دهند.

تاكنون تعدادي رقم از هر دو تيپ كابلي و دسي در ايران معرفي شده‌اند كه مهمترين آنها عبارتند از: جم، كوروش و البرز (گروه دانه سفيد) رقم كاكا (در گروه دانه سياه) و پيروز (در گروه قهوه‌اي دانه).. البته طي سال هاي اخير ارقام جديدتري نظير هاشم و آرمان كه ارقامي مقاوم به برق زدگي مي‌باشد و رقم IlC 482  نيز معرفي شده‌اند.

نتایج آزمایشات

در آزمایشی محتوي كلروفيل برگ نخود به طور معني‌داري تحت تأثير ميزان‌‌هاي مختلف بذر در ۹۰ و ۱۲۰ روز پس از كاشت قرار گرفت. نتايج حاصل از این آزمایش نشان داد كه ۷۵ و ۱۰۰ كيلوگرم بذر در هكتار به طور معني‌داري محتوي كلروفيل بالاتري نسبت به ميزان ۱۲۵ كيلوگرم بذر در هكتار طي دو زمان مورد نظر داشته‌اند. همچنین طي يك آزمايش بر روي سه واريته نخود، با افزايش ميزان بذر از ۶۰ به ۸۰ كيلوگرم در هكتار در ۷۵ روز پس از كاشت مقادير كلروفيل a و b به طور معني‌داري افزايش يافته است. در واقع با افزايش تراكم، كلروفيل برگ تا يك حد اپتيمم با افزايش مواجه شود.

تراکم گیاهی

تراكم گياهي در ميزان انتقال نور در كف سايه‌انداز مؤثر مي‌باشد و در تراكم ۱۵ بوته نخود و در مترمربع ۴۵% تشعشع به كف كنوپي مي‌رسد. ولي با افزايش تراكم به ۶۰ بوته در مترمربع فقط ۲۸% تشعشع به كف سايه‌انداز گياهي مي‌رسد. همچنین كاهش عملكرد حبوبات ناشي از انرژي از دست رفته توسط كانوپي مي‌باشد. بنابراين در تعيين مطلوب‌ترين تراكم بوته در نخود بايستي شرايط محيطي منطقه را مد نظر قرار داد. در واقع با افزايش تراكم گياهي ميزان جذب تشعشع از طريق كانوپي افزايش مي‌يابد.

افزايش عملكرد

يكي از روش هاي مناسب افزايش عملكرد محصول نخود در واحد سطح استفاده از تراكم مناسب كاشت است. بنحوي كه حداقل رقابت تخريبي بين بوته‌ها وجود داشته باشد. در حبوبات، تعداد غلاف در واحد سطح زمين، تعداد دانه در غلاف و وزن هزار دانه تعيين كننده عملكرد مي‌باشند. اجزاي عملكرد مستقل از هم نيستند. افزايش يك جزء با مقدار معين اغلب موجب كاهش در يكي از اجزاي ديگر مي‌شود.

به طور كلي با افزايش تعداد دانه در هر غلاف وزن هر دانه كاهش مي‌يابد اين بدان مفهوم است كه در يك عملكرد مناسب تمامي اجزاء عملكرد بايد وضعيت مناسبي نسبت به هم داشته باشند. تحقيقات متعدد نشان داده است كه بين تعداد شاخه‌هاي فـرعي و عملكرد گياه رابطه مستقيم و مثبتي وجود دارد. تراكم، تعداد شاخه‌هاي فرعي و در نتيجه تعداد غلاف روي اين شاخه‌ها را تحت تأثير قرار مي‌دهد و در شرايط كمبود تعداد گياه در واحد سطح، افزايش شاخه‌دهي نخود قادر به جبران كاهش محصول آن نمي‌باشد.

تراكم بوته

در حبوبات، بر خلاف غلات، كاهش تراكم بوته باعث افزايش تعداد شاخه‌هاي فرعي نمي‌شود. به اين معني كه كمي تعداد گياه در واحد سطح از طريق افزايش تعداد شاخه‌هاي فرعي جبران نمي‌گردد بلكه آنچه كه تغيير مي‌كند تشكيل سريعتر شاخه‌هاي فرعي مي‌باشد. عامل اصلي جبران و ثبات عملكرد در اين دسته از گياهان تعداد غلاف در شاخه است.

در تحقیقات صورت گرفته هنگامي كه شاخه‌هاي فرعي گياه را قطع كردند و اجازه دادند كه ساقه اصلي و اولين انشعاب فرعي آن رشد داشته باشد. تعداد غلاف و عملكرد دانه به ترتيب در تيمار شاخه‌زني به ميزان ۷۳ و ۴۴ درصد افزايش يافت. نتايج اين تحقيقات نشان داد حذف شاخه‌هاي فرعي و جايگزيني بيشتر شاخه اصلي از طريق افزايش تراكم مي‌تواند در افزايش عملكرد ارقام نخود اميدبخش باشد.

یا در تحقيقي كه به منظور بررسي روند رشد و عملكرد ارقام نخود در تراكم‌هاي مختلف كاشت انجام داد نتيجه گرفت كه بالاترين عملكرد دانه به طور متوسط در تراكم ۴۴ بوته در مترمربع حاصل گرديد. همچنین در نخود تعداد شاخه‌هاي فرعي تحت تأثير تراكم قرار دارد و با افزايش تراكم تعداد آنها كاهش مي‌يابد بنابراين احتمال دارد كه در اثر تنظيم تراكم به نحوي كه تعداد ساقه اصلي در واحد سطح افزايش و تعداد شاخه‌هاي فرعي كاهش داشته باشد عملكرد افزايش يابد.

قبلی «
بعدی »

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

اخبار

سینما و هنر

جهان