ادبیات مشروطه

ادبیات مشروطه: پس از سبک خراسانی، عراقی، هندی و دوره بازگشت، باید سبک شعر و ادبیات مشروطه را به آن اضافه نمود. ابعاد وسیع سیاسی، اجتماعی و فرهنگی نهضت مشروطه، جهش فکری عظیمی را در بین شاعران و نویسندگان ایران به وجود آورد. این امر به نوبۀ خود، تحول شگرفی در ادبیات ایجاد کرد. مسلم است که این تحول، تحت تأثیر آشنایی نزدیک ادیبان ایرانی با تحولات جدید فکری اجتماعی اروپا و نیز ظلم و بیدادگری­های شاهان و درباریان و تعدی و تجاوز بی­حد آنان به جان و مال و ناموس ملت بود و از دیگر سو، نوع ­دوستی و وطن­ پرستی، عواطف و احساسات آن­ها را بر می­ انگیخت.

 

ویژگی های مهم ادبیات مشروطه

شعر مشزوطه از نظر محتوا، مردم گرایانه، جامعه گرایانه و ملی است. از نظر زبان، ساده و از نظر شیوه و مکتب، واقع نماست. واقع­ نمایی، جامعه ­گرایی و سادگی، سه عنصر ادب مشروطه است. از عناصر شعر مشروطه عاطفه است. عاطفه ­هایی که در شعر این دوره بیشتر دیده می­شود، عواطف و احساساتی است که برای بیدار کردن حس ناسیونالیسم و عقب­ افتادگی ­های فرهنگی و فقر و نبودن آزادی و انتقاد از خرافات مذهبی دور  می­زند. روی این حساب از یک «من» اجتماعی سرچشمه می­گیرد. برعکس شعر دوره­ ی قبل از آن «عصر قاجاری» که بر محور یک «من» شخصی حرکت می­کرد.

تمایز ادبیات مشروطه با ادبیات دوره قبل

درون­مایه واقع­ گرایانه وجه بارز شعر مشروطیت است که آن را از ادبیات درون­ گرا و ذهنی چند قرن اخیر شعر فارسی متمایز می­سازد. مضامین نو مانند حمایت از طبقه کارگر و زحمت کشان، موجب ظهور ادبیات کارگری می­شود که در دوران رضاخانی، به شدت با آن مبارزه و از توسعه­ ی آن جلوگیری شد. این مضامین را در اشعار سید اشرف ­الدین حسینی، عارف قزوینی، لاهوتی و فرخی یزدی می­توان دید.

 

اصول اندیشه، زبانی و ادبی شعر مشروطه

شعر مشروطه، ادراک فلسفی نوینی از جهان، انسان، جامعه و محیط زندگی اش ارائه می­دهد: ادراکی که مبتنی بر عقل باوری، علم باوری و آزادی و اراده­ انسان است. بیشتر نویسندگان و شاعران روشنفکر مشروطه، همین حرف­ها را می­زنند و به طور دائمی در تمامی آثارشان چه ادبی و چه مقالات سیاسی و روزنامه­ هایی که انتشار می­یافت، بر این­ها تأکید می­کردند. سروده ­های شاعران مشروطه از نظر آرایه­ های ادبی و جنبه ­های زیباشناسی سخن ضعیف است، اما هدف بیان مشکلات سیاسی و اجتماعی پیش روی جامعه است.

 

مضامین شعر مشروطه

شعر مشروطه، شعری است که ستایش از میهن و حمایت از ایران انقلابی، مبارزه با استبداد شاه و اطرافیان او، دفاع از آزادی و قانون و انتقادهای اجتماعی، درون مایه اصلی آن را تشکیل می­دهد. در این ادبیات نویسنده و شاعر برای ترویج معنویت و فضیلت­ها، پیکار با مفاسد اخلاقی، ارشاد جامعه به سوی ترقی و تکامل، رشد فرهنگی و اجتماعی و سیاسی افراد جامعه، از نیروی قلم خود مدد می­گیرد و نقطه ضعف ­های جامعه را نشان می­دهد، درمان و راه­ های چاره را نشان می­دهد.

ادبیات طنز در دوره مشروطه

گاهی شاعر مضامین رنج ­آور و ناخوش آیند، حوادث نامساعد سیاسی و اجتماعی و انتقادهای کوبنده را با زبانی آمیخته به شوخی و نیشخند مطرح می­سازد. این نوع ادبیات که به «ادبیات طنز» مشهور است کوبنده ­ترین اثر انتقادی به شمار می­رود و از مشخصه­ های بسیار مهم ادبیات سیاسیِ مردمی است.