اوحدی مراغه ای شاعری هم عصر حافظ

اوحدی مراغه ای از آن دسته شاعرانی است که به دلیل هم عصر بودن با حافظ که شاعری نامدار و پرآوزاه بود، آنگونه که باید دیده نشد و ندرخشید. وی از شاعران توانای قرن هفتم و هشتم و معاصر باایلخانان مغول بود. تاریخ ولادت وی بر ما معلوم نیست و در منابع قدیمی ذکر نشده است، ولی شرح حال نویسان معاصر با توجه به بیتی از مثنوی جام جم وی که در آن به تاریخ اتمام کتاب در سال ۷۳۳ و نیز بیتی از همان مثنوی که در آن به شصت سالگی خود اشاره کرده است، تاریخ ولادت او را حدود ۶۷۰ الی ۶۷۳ رقم زده اند. درباره زادگاه اوحدی و این که مولدش مراغه بوده یا اصفهان بین نویسندگان اختلاف نظر وجود دارد، برخی مولد او را به دلیل اصفهانی بودن پدرش اصفهان می دانند و  برخی نیز زادگاه او را مراغه می دانند ..

 

تخلص شعری

عده ­ای معتقدند اوحدی نخست صافی تخلص می کرده است؛ از جمله «صاحب تذکرة صحف ابراهیم و به تقلید از او محمد علی تربیت مولف کتاب دانشمندان آذربایجان و نویسندة کتاب ریحانه الادب و محمود فرّخ و… و بالاخره دکتر ذبیح الله صفا در تاریخ ادبیات خود به استناد ابیات زیر از روی تسامح و تساهل تخلص آغاز شاعری اوحدی را صافی ثبت کرده ­اند.

 

درباره تحصیلات و شخصیت و مذهب

اوحدی در اوایل زندگی به کسب علم و دانش پرداخته تحصیلات خود را در مراغه شروع کرده و برای این مقصود به خارج نرفته است؛  و پس از کسب علم در مراغه از آن جا خارج شده و به سفر پرداخته است. وی مردی جهان دیده و اهل سیر و سیاحت بوده و به شهر های مختلفی سفر کرده که در مقدمه دیوان نیز به آن اشاره شده است. درباره مذهب وی مطلبی به طور صریح بیان نشده، ولی آنچه از دیوان وی بر می آید، اوحدی « سه جا از چهار یار و یک جا از یار غار و دو جا از ابوبکر و سه جا از صدیق و دو جا از فاروق ویک جا از عثمان و یک جا از ذوالنورین و دو جا از صحابه نام برده…و پیداست که وی پیرو طریقه شافعی بوده.

 

درون مایه دیوان اوحدی

اوحدی در دیوان خود  به مسایل عرفانی، تربیتی و اجتماعی توجه داشته است، بخصوص مثنوی جام جم که مسائل اخلاقی، تربیتی و اجتماعی، از جمله؛ تربیت فرزندان، شفقت بر زیردستان، نصیحت ملوک، منع اسراف، طلب علم، آفرینش موجودات و… جزو مباحث اصلی آن است. عشق جزو درون مایه غزلیات وی است و در بیشتر اشعار خود به مقوله عشق و سوز و فراق اشاره کرده است.

خصوصیات مهم شعری

در اشعار وی سادگی و روانی ، موزونی کلام و حلاوت سخن موج می زند. ازخصوصیات مهم شعر وی استفاده از تعبیرات و کنایات و محاورات عصر زندگی خود است که از لحاظ لغت شناسی و دستور زبان فواید گوناگونی دارد و به این دلیل از ذهن کسانی که به این تعبیرات و معانی خاص بی توجهند دور است.

 

اشعار عرفانی اوحدی

اوحدی مراغه ­ای در شعر و عرفان قابل مقایسه با سنایی و عطار و مولانا و سعدی و حافظ نیست؛ امّا همه آثار شعری او اعم از قصاید و غزلیات و مثنوی جام جم تحت تاثیر صوری و محتوایی آثار سنایی و عطار  و مولانا و سعدی پدید آمده و مسلماً در حافظ تاثیر گذاشته است. درباره وی باید گفت: با اینکه در راه شاعری و عرفان به شاعران قبل از خود نظر داشته، ولی در دیوان وی بخصوص مثنوی جام جم که به تقلید از حدیقه سنایی سروده شده، نوآوری و خلاقیت شاعرانه به چشم می خورد، وی شاعری دارای مناعت طبع است، در واقع «آنچه اوحدی را از دیگر شاعران این زمان جدا می کند شاعر درباری نبودن اوست.