تحلیل گفتمان از منظر میشل فوکو

  • توسط اعرابی
  • ۱۳۹۸-۰۴-۳۱

مفهوم گفتمان

بحث در مورد گفتمان و تحلیل گفتمان به یک حوزه ارتباطی وفهم زبانی ، با خوانش وتفسیر درون متنی قابل فهم وتبیین می گردد.

تحلیل گفتمان درهمه مباحثات جدید در ساحت معنایی و لغوی در گفتمان در سالهای اخیر، در حوزه جامعه شناسی ،علوم سیاسی، مباحثات دانشگاهی وسیاسیِ روز، به یک واژه متداول تبدیل شده است که از هرحوزه ای بدان استناد می‌شود.

ساحت  لغوی و معنایی گفتمان

لغت گفتمان به معنی حرکت درجهات مختلف است. گفتمان را می‌توان یکی از ابزارهای موثر برای درک ویژگی های کلامی وبیانی روابط میان افراد دانست.

لذا، مفاهیم ومعانی نه از درون زبان، بلکه از درون اعمال تشکیلات وارتباطات اجتماعی-سیاسی (یعنی قدرت) ناشی می‌شوند.

دغدغه اصلی در گفتمان آن است که ساختارها چگونه عمل می کنند وچگونه متحول می شوند. گفتمان امکانات اندیشیدن را فراهم ومعین می نماید.

برخی گفتمان ها  به اثبات وحفظ وضع موجود  و در مقابل گفتمان هایی هم هستند که می توانند به دنیال تغییر وضع موجود باشند.

مفهوم گفتمان پديده‌اي چندبعدی است. در واقع چند وجهی بودن  این پدیده به همراه آشفتگي‌هاي مفهومي و خطاهاي معنايي كه توسط نويسندگان آثار پديده آمده از يك‌سو و بداعت مسائل مطروح در بحث گفتمان از سوي ديگر موجب ابهام در دريافت صحيح معاني و تعاريف آن  شده است.

تبار شناسی واژه گفتمان

گفتمان در مغرب زمین ابداع و رواج یافت  سابقه واژة  «گفتمان» در برخي منابع به قرن ۱۴ ميـلادي مي‌رسد و طی چندین دهه  توسط  اندیشمندان علوم اجتماعی مورد استناد و استفاده قرار گرفته است.

بعدها واژه گفتمان در آثار میشل فوکو، ژاک دریدا ، امیل بنونیسته ودیگرمتفکران غربی مشاهده شد یک جریان جدیدی در معرفت شناسی وروش پژوهشی آنان پدید آمد که بعدها این واژه به ایران هم آمد.

در دهه ۷۰ در ایران، نسبت به مسائل سیاسی و در حوزه‌های اجتماعی از این واژه جدید، در تعریف وتبیین پدیده های سیاسی واجتماعی، استفاده شده است.

گفتمان از منظر میشل فوکو

گفتمان مفهومی است که  میشل فوکو  (۱۹۲۶-۱۹۸۴) فیلسوف اجتماعی  فرانسه آشکارا آن را به کار برده است. .گفتمان از نظر فوکو، عبارت است از تفاوت میان آنچه می توان در یک دوره معین(مطابق قواعد دستوری ومنطقی) به صورت درست گفت وآنچه در واقع گفته می شود.

از ویژگی های تفکر فوکو آن است که گفتمان‌ها را در ارتباط با کاربرد وکارکردشان می سنجد ودیگر آنکه آن‌ها را درپیوندی که باقدرت دارند تعریف می‌کند.

وی گفتمان‌ها را نه به خاطر معانی مستور در آنها، بلکه به منظور درک شرایطی که گفتمان‌ها سبب به وقوع پیوستن آنها است، مطالعه می‌کند.

گفتمان از منظر دیرینه شناسی فوکو

از منظر دیرینه شناسی ميشل فوكو به جاي شفاف‌تر كردن معناي بسيار مبهم كلمة گفتمان بر ابهام آن اضافه نموده است. چنانچه آن را به معناي قلمرو كلي تمام گزاره‌ها ، گاه به عنوان مجموعه فرديت پذيري از گزاره‌ها و گاه نيز به معناي عمل نظام‌مندي به كار برده‌ است كه به گزاره‌هاي ويژه‌اي معطوف است.

گفتمان در هر سه مورد ، چيزي شبيه به چارچوب است و از گزاره‌ها تشكيل شده است.

تحول  گفتمان در نگاه فوکو

فوکو از جمله اندیشمندان فراساخت گرائی است که تحول  اساسی درواژه گفتمان به وجود آورد. ازنظر فوکو از جایی که گفتمان ازتعداد محدودی گزاره‌ها تشکیل شده که می‌توان برای ظهور آنها شرایط خاصی تعریف نمود، مفهوم گفتمان راباید در کالبد دیرینه شناسی وتبارشناسی مورد بحث وتحلیل قرارداد.

گفتمان ازنظرگاه فوکو هیچگاه ابدی وآرمانی نیست، بلکه ازهمان آغاز تاریخی وزمانمند وهمچین مجسّم کننده معنا وارتباط اجتماعی وشکل دهنده ذهنیت وارتباط اجتماعی-سیاسی( قدرت) می‌باشد.

قبلی «
بعدی »

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

اخبار

سینما و هنر

جهان