سفال و سفالینه های منقوش

  • توسط لطفی
  • ۱۳۹۸-۰۴-۲۴

سفال

سفال عبارت است از مخلوط خاک و آب و ماده ای که بتواند پس از حرارت دیدن مخلوط ذرات مخلوط را به هم پیوند داده و متصل نگهدارد. چنانچه مخلوط آماده را بیش از ۴۰۰ درجه سانتیگراد حرارت دهیم جسمی سخت به دست می آید که در اصطلاح سفال نامیده می شود. حرارت ۴۰۰۰ درجه سانتی گراد از این نظر کافی تشخیص داده شده است که می تواند مولکولهای آب را به صورت بخار از داخل مخلوط خارج نماید. برای آماده نمودن مخلوط اولیه علاوه بر آب و خاک باید یکی از مواد زیر را حداقل به مخلوط اضافه نمود. لازم به یادآوری است که نام آن گروه از مواد ذکر می شود که در رابطه با تکنیک سفالگری پیش از تاریخ منطقه بیش از سایر مواد مورد استفاده بوده است و عبارتند از کاهو، سبزیجات خرد شده، شن ریزه، پودرش ماسه بادی، سفال خرد شده، پودر سفال، صدف خرد شده به ندرت و گاهی نیز از موی حیوانات استفاده میشده است.

تهیه سفال از ابتدا تا ظرف قابل استفاده مراحل مختلفی دارد که به ترتیب به شرح زیر است:

  1. آماده سازی مخلوط اولیه: ابتدا مقداری خاک تمیز و بدون مواد خارجی زائد را که ضمن نرم هم باشد آماده و به آن به مقدار کافی آب می افزایند تا به صورت گل در آید و سپس یکی از مواد نام برده در فوق را به عنوان چسباننده به مخلوط می افزایند.
  2. ورز دادن : در این مرحله پس از آماده نمودن مخلوط اولیه آن را با دست و در صورت زیاد بودن با پا مالش ورز می دهند. این عمل مالش دادن و یا ورز دادن را تا به حدی ادامه می دهند که آب و خاک و ماده چسبنده کاملاً با یکدیگر مخلوط شوند. هر چه عمل ورز دادن کاملتر انجام شود سفال مرغوب تری تهیه خواهد شد.
  3. فرم دادن : برای فرم دادن قسمتی به مقدار لازم از مخلوط آماده شده را برداشته به یکی از سه طریق ممکن زیر به آن فرم و شکل مورد نظر داده می شود که بدون استفاده از چرخ سفالگری و یا با استفاده از چرخ و یا روش قالبگیری را انجام می گیرد.

نخستین مدارک فعالیت انسان در دشت شوشان تنها از محوطه چغابنوت بدست آمده است. به نظر می آید فاز آغازین بدون سفال، دارای اجاق، تیغه هایی از سنگ چخماق و ظروف سنگی بوده است . شاخص دوره ی بعدی سفال ساده ای است موسوم به پشت نما. با توجه به اطلاعات بسیار اندک در مورد فاز اولیه ی استقرار در شوشان وجود آن در مطالعه منشا کشاورزی و زندگی روستایی و ارتباط آن با توسعه های مشابه در کوه های زاگرس اهمیت دارد.

پیدایش سفالینه های منقوش

دیری نپایید که سفالگر ایران با تکیه بر هوش و ذکاوت خویش و الهام از اشیاء و طرح های موجود در تمدن پیرامونش سفال های ظریف و منقوشی را به وجود آورد. اینگونه بود که سفال به دلیل شکل پذیری آسان تغییر رنگ در اثر روش پخت و نقاشی روی دیواره آن وسیع ترین امکانات را برای خلق آثار فراهم کرد. بدیهی است که برای مدت طولانی ازحدود هزاره ششم تا هزاره سوم قبل از میلاد، شکل سازی و نقاشی روی سفال یکی از فعالیت های اصلی هنری مردم دهکده های ایران بوده است. حتی پس از هزاره سوم پیش از میلاد تولید سفال منقوش برای قرنها در دهکده های پاره ای از مناطق ایران ادامه داشت. اولین نمونه های سفالینه منقوش ایران از تپه گوران (حدود ۶۹۰۰ ق.م) بدست آمده است که شامل سفالیته های نخودی به شکل کاسه و آبخوری قرمز اخرایی زائل شونده و نقش مایه های بافت سبدی و با خطوط باز شبکه های تور بافت تزئین و نقاشی شده اند که این سفالینه های منقوش مشخصه دوره نوسنگی زاگرس هستند.نقوش این ظروف شامل نقوش زیگزاک(زاویه دار)همراه مثلث ها و مربع های کوچکی است که روی زمینه نخودی رنگ نقاشی شده است.(اکبری.پیشینه نقوش بر روی سفالینه های ایران.ص۵۷)

فلسفه نقوش و مفهوم آن

نقوش جمع کلمه نقش می باشد که به معانی: اولا: صورت، تصویر، رسم، ترسیم، شبیه ، صورت و شکل، نشان و ثانیا اثر، رد، نگار، پیکر، خلقت و در جای دیگر، اثر و نشانی که از کسی یا چیزی باقی بماند آمده است.

منظور نگارنده از کلمه نقوش در این بحث، طرحی است که توسط قلم مو یا شی دیگری روی دیواره ظروف سفالی پیش از تاریخ رنگ آمیزی شده باشد که اغلب رنگ مورد نظر از اخرا، اکسید فلزات و مواد معدنی تعیین می شده است.

استفاده از رنگ سنگ های معدنی به آسانی برای مردم پیش از تاریخ مقدور نشده است. تجربه این کار چیزی نبوده است که به ذهن آنها راه یابد جز اینکه باور کنیم تصادف آنها را با این رنگ آشنا کرد و موجب برخورداری آنها از این شیوه تزئین سفال شده است. با کشف این رنگ سلیقه مردم قبل از تاریخ دامنه گرفت و ذوق آنها در راه طرح ریزی و ترکیب بندی شکل های ساده وسعت یافت. تا مدتها دیواره ظروف سفالی بسان بومهای نقاشی برای ایرانیان هنرمند عمل می کرده است.

سفال های منقوش

سفال های منقوش

اصولا اینکه چرا عین یک سفال در جای دیگری ساخته شده است، چگونه این سفال شناخته شده است مربوط به هنر تطبیقی می باشد اما اینکه هر هنری بازتاب اندیشه است و هر انسانی با توجه به شرایط اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، جوی و فرهنگی خود به خلق می پردازد. مثلا می توان نقوش را با مسائل فرهنگی، عقیدتی دیگر مقایسه کرد. عرفان بودایی، عرفان زینت (Zeniste) های جنبی، عرفان شمنی (بت پرستی)، عرفان مسیحی، اسلامی (همه یک احساس را بیان می کنند اما آنچه وسیله بیان این احساس باشد متفاوت است.

بنابر همین تفاوتها در دیگر آثار هنری همزمان مناطق مختلف وجود دارد. اصل کلی وحدت احساس است با تعابیر مختلف. اما دیگر عوامل نیز تشابهات آثار هنری وجود دارد. مانند مهاجرت، تبادل اقتصادی و فرهنگی، در تجارت و به همین دلیل آثار به جا مانده نشان می دهد که بین سفال سیلک با سفال تپه حصار و حتی گیان در غرب ایران روابطی وجود داشته است. در تحلیل نقوش باید به چگونگی زیست و شرایط آن پرداخت.

کلیه آثار نشان می دهد که هنرمند خود را متعهد به بیان طبیعی می پندارد که او را در خود جای داده است و هر کدام از عوامل، اشیاء به نوعی او را به زندگی پیوند می دهد، اصولاً انسان وقتی درست می نگرد در می یابد انگار هر چه او در طبیعت وجود دارد فقط برای او آفریده شده است. پس باید به انسان حق ستایش از طبیعت و موجودات اطرافش را داد. در نگاه اول باید گفت: آنچه در روی سفالها منقوش شده بیان ستایش طبیعت، زمین، آب، گیاه و جانوران هر یک به نوعی به انسان بهره داده است و با او ارتباط برقرار کرده اند.

بشر اولیه از آن گاه که چشم به طبیعت دوخت و به اطراف خود نظر انداخت چیزهای زیادی برای طرح کردن اندوخت. خاطرات زیادی داشت که آنها را می بایست بازنویسی یا شکل سازی کند و بمانند زینت گری از هر خط راست یا کج الهام بگیرد و آنها را برای خوش آیندی چشم در جایی مناسب کار بگذارد و به نحوی مطبوع ترکیب بندی کند. شاید مناسب ترین وسیله زینت گری پس از آرایش هیکل و سر و صورت کوزه های گلی و سفالی بوده باشند. خطوط راست و کج یا موازی و متقاطع کشیدن هاشوزنی و نقطه گذاری کردن شاید ابتدایی ترین شکل زینت گری بوده باشد زیرا هم ساده ترین شکلها را داشته و هم مناسب ترین نمونه مکررسازی و بدست آوردن مهارت در این راه بوده است.

در باستان شناسی پیش از تاریخ ایران یکی از شاخصه های مهم زمانی و مکانی فرهنگ های مختلف ترکیب و نوع نقوش و تزئینات سفال است. هیچ خط و نشانه ای در سفالینه های منقوش باستانی بدون معنا و مفهوم نیست. هر خطی و نقاشی به سادگی و روانی آب زلال صاف و بی غش و پر از معناست. نقش مایه ها تقلید صادقانه ای از طبیعت اطراف و محیط زیست است که از درون رجال سفالگران تراوش کرده است. در پشت رمز و راز این نگاره ها آگاهی دادن و بیان ناشناخته های پنهان و کلام خاموش است که امکان نوشتن و القای مفاهیم آن حتی با کلام نیز مقدور نبوده است. این نگارگری و نقاشی در حکم مکتوب و نوشته است. نوشته هایی که تماماً تمثیل است و هرگز به طور دقیق تا امروز خوانده و شناخته نشده اند. به عبارت دیگر در این دوره هنرمند به طبیعت وفادار نیست و جزئیات را طرح نمی کند بلکه فقط به آن اشاراتی دارد. به جای زندگی لمس شدنی هنر در این دوره سعی دارد به جوهر اشیاء بپردازد و به جای تصاویر طبیعی و واقعی نمادها را تصویر کند. طرح های دوره نوسنگی اندام انسانی و حیوانی را فقط با دو سه خط هندسی تصویر می کنند یک خط عمودی برای بدن و دو خط منحنی برای دست ها و پاها که یکی رو به بالا و دیگری مایل به پایین است. در حقیقت هنر سفالگری ایران در دوره نوسنگی تجریدی ترین هنر در نوع خود است.

اندیشمند

قبلی «
بعدی »

3 دیدگاه ها

  1. Rezeptfrei Viagra Deutschland [url=http://cheapcial20mg.com]cialis[/url] Cytotec Misoprostol Grossesse Fluoxetine Overseas Wirkung Cialis 20

  2. Direct Cod Only Clobetasol Online Price Shop Free Shipping Uso Cialis Come Cura Generic Worldwide Zentel Free Shipping Dallas [url=http://curerxfor.com]online pharmacy[/url] Propecia Paginas Similares

  3. Priligy Precio En Chile Clomid For Sale Visa Payment In Uk Cialis In Der Apotheke [url=http://cialgeneric.com]cialis for sale[/url] Acheter Du Cialis En Pharmacie

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Solve : *
21 + 6 =


اخبار

سینما و هنر

جهان