• صفحه اصلی
  • >
  • مقالات
  • >
  • فرایند نوسازی در ایران – وضعیت دوگانگی فرهنگی و ارزشی در ایرانیان

فرایند نوسازی در ایران – وضعیت دوگانگی فرهنگی و ارزشی در ایرانیان

  • توسط اعرابی
  • ۱۳۹۸-۰۸-۱۴

دستاورد فرایند نوسازی در ایران

با آغاز فرایند نوسازی در ایران، ازیک سو ارزش‌های سنتی پیشین به چالش کشیده شدند و از سوی دیگر، ارزشهای جدید نیز کاملا استقرار نیافتند. این وضعیت، نوعی دوگانگی فرهنگی و ارزشی را در جامعه ایران پدید آورد و در نتیجه آن بحران هویت زاده شد. محمدرضا پهلوی نیز با برشمردن ویژگی های دوره گذار، اتکا به هویت ملی را که در نگاه وی بر میراث کهن استوار بود، راهکار اساسی برای حل این بحران به حساب آورد.

سیطره طولانی استبداد در تاریخ ایران و عدم اجرای کامل احکام نورانی دین اسلام و عدم همدلی و وحدت در بین مسلمانان و دانشمندان مسلمان از مهم‏ترین عوامل عقب‏ماندگی و بدبختی جوامع اسلامی است لذا تجدد اصلاح شده نیز هرگز نمی‏تواند ریشه مشروطه و اصلاح ‏طلبی و مبارزه با استبداد باشد.

تاثیر تمدن غرب بر فرآیند نوسازی در ایران

جامعه سنتی ایر ان طی روابط با دنیای غرب  از تمایلات جامعه غربی متاثر شده است. این برخورد منجر به پیدایش لایه سوم در هویت جامعه ایران در کنارلایه های هویت ایرانی-اسلامی شد.دوره شناخت و ورویارویی مدرنیته آغاز دوره جدیدی در هویت ایرانیان است؛چراکه تا آن  زمان ایرانیان به ساختار خاصی از روابط اجتماعی وسیاسی عادت کرده بودند که تلفیقی از لایه های باستانی واسلامی هویت ایرانی بوده است وآشنایی با پدیده ای جدید منجر به پرسش هایی درباره هویت خود شد. نحوه مواجهه ایرانیان باتمدن غرب مهم ترین پدیده فرهنگی-تاریخی ایران پس ازمواجهه آن با اسلام است. جنگ های ایران با ر ایر ان نیز درتعاملات خویش باغرب وسیه ،نقطه آغاز روابط پیوسته ایران با غرب می باشد.

فرایند نوسازی در ایران با رویکرد رژیم پهلوی

سه عامل در رویکرد رژیم پهلوی به باستان گرایی تعربف شده است:

  • تضعیف مذهب به عنوان مانع نوسازی: تجددگرایی مطلوب دولت، نه فقط با ارزشهای دینی بیگانه بود، بلکه با آنها سر جنگ نیز داشت. تفسیر دولت از هویت ایرانی، و نیز سعی دولت در انطباق دادن این هویت با ارزشهای پیش از اسلام، علاوه بر تضعیف مذهب، ایجاد نوعی همسانی میان ارزشهای نظام سیاسی و ارزشهای جامعه ایرانی را نیز مورد توجه قرار داد.
  • کارکرد حل بحران هویت حاصل از فرایند نوسازی:  جامعه ایرانی در میانه گذار از ارزشهای قدیمی و عدم استقرار ارزشهای نوین قرار داشت. در چنین شرایطی، کنش منفعلانه تقویت می شود و صورت بندی اجتماعی تغییر می کند.
  • کارکرد حل بحران مشروعیت:  نظام شاهنشاهی برای مبانی مشروعیت خود، به یک پشتوانه مستحکم فلسفی، تاریخی و فرهنگی نیازمند بود و ازاین رو، مبلغان و مروجان نظام، از سنت سه هزارساله شاهنشاهی و فلسفه سیاسی مبتنی بر فرّ شاهنشاهی سخن می گفتند.

پیامد نوگرایی در جامعه ایران

در کل ،در تمامی مراحل نوگرایی و تجددخواهی، همواره در مقابل دین و مذهب قرار داشت و هرگز در مقابل سایر مظاهر زندگی سنتی ایرانیان قرار نگرفت و حتی حکومت در اثنای تجددگرایی و نوسازی، به دفاع از بسیاری از سنت‌هایی می پرداخت که در آنها اثری از دین نبود.روی هم رفته، نوگرایی در عصر پهلوی نتوانست راه به جایی ببرد، چون مبلغان و مدافعان آن، تنها دسته ای از افراد وابسته به حکومت و روشنفکران ازفرنگ برگشته بودند.

 

 

قبلی «
بعدی »

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

اخبار

سینما و هنر

جهان