نامه و نامه نگاری در ادبیات

  • توسط حسینی رضایی
  • ۱۳۹۸-۰۵-۲۸

نامه­ نگاری ( ترسّل)

نامه نگاری یا ترسل: از انواع نثر است که در ادب فارسی و به ویژه در قرن ۶ و ۷ هجری، از اهمیت فراوانی برخوردار بوده است. این قسم از نثر در ایران پیش از اسلام با شرایط  خاصّ خود شهرت و رواجی تمام و در فنّ نثرنویسی ارزش و مرتبتی خاص داشته و قواعد آن از طریق ترجمه، به ‏طور مستقیم و غیرمستقیم در دواوین خلفا اثرگذار بوده و در تکامل مکاتیب و ترسّلات زبان عربی و فارسی سهمی بسزا داشته‏ است. نمونه‏ هایی از این نامه‏ ها به زبان پهلوی و یا ترجمه آنها به زبان عربی، از عهد ساسانیان باقی مانده است که‏ می‏توان از « عهد اردشیر»، « مکتوب اردشیر بابکان»، « مکتوب شاپور به قیصر روم»، « مکتوب انوشیروان» و مهم‏ترین‏ آنها، « نامۀ تنسر»نام برد. از جملۀ کتاب‏هایی که در آنها به مکاتیب پهلوی پرداخته شده، کتاب التّاج‏ است که ابن­المقفّع از پهلوی به عربی ترجمه کرده است.

اهمیت و مختصات ترسل

« ترسّل» از فنون و هنر نويسندگي در ادوار نثر ادب فارسي است. اين فن اهميت فوق العاده تاريخي، ادبي، اجتماعي و حكومتي داشته است و امروز هم از جايگاه والاي آن كاسته نشده است. قدما معتقد بودند دبير بايد « كريم الاصل، شريف العرض، دقيق النظر، عميق الفكر و ثاقب رأي باشد و از ادب و ثمرات آن قسم اكبر و خط اوفر نصيب او رسيده باشد و از قياسات منطقي بعيد و بيگانه نباشد و مراتب ابناء زمانه شناسد و مقادير اهل زمانه داند…».  بر اساس اين خصوصيات دبيري و منشي­گري به عنوان يك شغل در دواوين و دربار پادشاهان و سلاطين مورد توجه قرار گرفته است و كساني وارد اين عرصه شده اند كه جامع الاطراف در علوم بوده ­اند. آنان انسان­هاي هوشيار، خردمند و خويشتن­دار بودند و مصالح حاكميت ملي را با راستي و پاكي حفظ مي كردند.

منشآت

منشآت واژه ای است عربی به معني نوشته ­هاي دبيرانه. در حقيقت هنر نويسندگي است كه در گذشته به آن ترسّل و امروزه به آن نامه ­نگاري مي­گويند. دامنه و دايره ­اشتمال واژه بعنوان يك صناعت آن چنان گسترده است كه در تشكيلات اداري و ديواني اهميت فوق العاده داشته است. مي­توان گفت ترسّلات اعم از سلطانيات و يا اخوانيات از جنبه­ هاي ادبي و زبان شناختي، فن كتابت و روش نويسندگي، استاد و مكاتبات تاريخي از شاهكارهاي ادبي هستند. هر چند نشانه­ هاي نويسندگي در ايران به ششصد سال قبل از ميلاد مسيح در فرس هخامنشي نمايان مي­شود ولي تدوين منشات فارسي از دورۀ غزنويان آغاز گرديده، در دورۀ سلجوقيان به كمال خود رسيده است.

قبلی «
بعدی »

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

اخبار

سینما و هنر

جهان