نفت خام – نظام های قیمت گذاری نفت در دنیا

  • توسط لطفی
  • ۱۳۹۸-۰۷-۰۷
  • ۱۰۸ بازدید

نفت خام و نظام های قیمت گذاری

نفت خام در اقتصاد جهان تاثیري بسیار چشم گیر دارد به گونه اي که امروزه کمتر کشوري است از نوسانات قیمت نفت تاثیر نپذیرد. چرا که درکشورهاي تولید کننده نفت، درآمدهاي حاصل از فروش نفت به عنوان عاملی تاثیر گذار مطرح است.

براي کشورهاي صنعتی نیز نفت خام به عنوان مواد اولیه مهم مطرح است و بنابراین نوسانات آن تاثیر مهم در اقتصاد این کشورها دارد. نفت خام از سال ۲۰۰۸ به عنوان مهمترین کالا حدود ۷۵ درصد شاخص کالاي گلدمن سکس را تشکیل داده است.

نفت خام به طور کلی حدود ۵۵ درصد کل شاخص هاي کالا را تشکیل می دهد. بنابراین تعجبی نیست که تغییرات قیمت نفت به عنوان عاملی مهم در تغییرات و نوسانات اقتصادي باشد.

در حقیقت نوسانات اقتصادي امریکا به شدت از شرایط و رویدادهاي خاورمیانه به عنوان تولید کننده بزرگ نفت تاثیر می پذیرد.

براي مثال طی سالهاي۱۹۷۳ تا ۱۹۷۵ که قیمت نفت دو برابر شد، در کشورهاي وارد کننده نفت هم تورم و هم بیکاري افزایش یافت . طی وقوع انقلاب جمهوري اسلامی ایران و همچنین جنگ ایران و عراق نیز قیمت نفت افزایش یافت.

همچنین در شرایطی که عرضه نفت به دلایلی افزایش یافته مثلا سقوط اوپک طی سالهاي ۱۹۸۵ تا ۱۹۸۶ قیمت نفت به شدت کاهش یافت و به دنبال آن تورم و بیکاري در کشورهاي وارد کننده نفت، کاهش یافت.

از این رو قیمت نفت و نوسانات این کالاي مهم در اقتصاد ایران نیز به عنوان صادر کننده برزگ نفت در جهان و در صنایع مختلف حائز اهمیت است.

قیمت گذاری نفت خام

نفت خام

اگر چه قیمت نفت را نیروي عرضه و تقاضا در یک بازار آزاد تعیین می کنداما به هر حال تغییرات ناگهانی قیمت این کالاي اساسی تاثیرات بااهمیتی در اقتصاد جهانی و خصوصا بازار سهام دارد.

در سطح خرد تغییرات قیمت نفت به عنوان یک عامل کلیدي تولید بر عملکرد مالی و جریانات نقد شرکتها اثر دارد و نهایتا بر سود تقسیمی ، سود انباشته و ارزش حقوق صاحبان سهام اثر گذار است. شواهدي وجود دارد که اثرات قیمت نفت بسیار عمیق است و این اثرات در صنایع مختلف متفاوت است.

سیستم قیمت گذاری نفت خام به علاوه خلیج

تا قبل از رویداد جنگ جهانی دوم، معادله به شکلی که امروز در مورد داد و ستد نفت خام در بازار های جهانی در جریان است وجود نداشت و عمده ترین مبادلات نفت بین شرکت های عمده نفتی با یکدیگر و یا بین این شرکت ها با یکی از شرکت های تحت پوشش خود صورت می گرفت.

مرکز عمده معاملات نفتی در این زمان در خلیج مکزیک بود.در این سیستم قیمت گذاری، بهای فرآورده های نفتی در هر نقطه از جهان از حاصل جمع قیمت فوب آن محصول در خلیج مکزیک و هزینه نقل و انتقال نفت از خلیج مکزیک به نقطه مذکور تشکیل می شد.

به همین جهت، سیستم مذکور را سیستم “به علاوه خلیج” می نامیدند. این نوع محاسبه قیمت با این فرض صورت می گرفت که نفت خام مذکور در آمریکا تولید و تصفیه شده و از آن جا به محل مصرف انتقال یافته است.

این فرض ناشی از این واقعیت بود که در آن زمان بخش اعظم تولید نفت دنیا در ایالات متحده صورت می گرفت و با توجه به در اختیار داشتن انحصار فروش و صادرات نفت در ایالات متحده از سوی شرکت نفت استاندارد اویل که بعد ها به استاندارد اویل نیوجرسی تغییر نام داد و نهایتا به اکسون، مبدل شد، قیمت پایه مذکور از سوی این شرکت تعیین می شد.

در آن زمان، در بازار عملا دو نوع قیمت وجود داشت: نخست قیمت رسمی یا قیمت اعلان شده که یک قیمت مرجع ایالتی بوده و از آن برای محاسبه میزان مالیات پرداختی شرکت ها به کشورهای دارنده منابع استفاده می شد.

اما قیمت دیگری که در کنار قیمت اعلان شده در بازار وجود داشت، قیمتی بود که عملا بر مبنای آن، شرکت ها با کشور های دارنده منابع معامله می کردند و آن را قیمت معاملاتی می نامیدند.

با توجه به ذهنیت شرکت های نفتی در خصوص به صرفه بودن عدم افزایش مقدار حق الامتیاز و مالیات بر درآمد، این شرکت ها موافقت کرده بودند که قیمت اعلان شده، از قیمت معاملاتی بیش تر باشد.

این امر، تصور این شرکت ها را در خصوص این سیستم از هزینه کمتری برای آن ها، نسبت به حالتی که نرخ مالیات بر درآمد یا حق الامتیاز افزایش یابند، سبب می شد.

سیستم قیمت گذاری به علاوه خلیج بر مبنای قرارداد “آکناکاری” مورد استفاده قرار گرفت. بر این اساس، بهای هر فرآورده نفتی و نفت خام در خلیج مکزیک که در نشریه پلاتس به چاپ می رسید با قیمت کرایه حمل و نقل از خلیج مکزیک تا همان نقطه که در تعرفه حمل مذکور نیز در همین نشریه منتشر می شد، جمع و از حاصل آن، قیمت آن نوع نفت خام یا فرآورده در آن نقطه از جهان به دست می آمد.

مکانیزم قیمت گذاری رسمی نفت خام

تشکیل اوپک، فصل نوینی را در بازار نفت گشود. اوپک به عنوان قدرت مند ترین سازمان در بخش عرضه نفت، بعد از تشکیل عمده ترین تلاش های خود را روی موضوع نفت و قیمت گذاری نفت متمرکز کرد.

یکی از مهم ترین عوامل تشکیل اوپک، کاهش یک جانبه قیمت های اعلان شده نفت از جانب شرکت های نفتی بود که موجب افت شدید درآمد کشور های تولید کننده نفت در اواخر دهه ۱۹۵۰ گردید.

متعاقب آن با تشکیل اوپک، اصلی ترین برنامه این سازمان در دهه ۱۹۶۰ یعنی دهه نخست تشکیل آن، جلوگیری از کاهش قیمت های اعلان شده نفت و تثبیت قیمت در حدی قابل قبول برای اعضا ، با توجه به نیاز های درآمدی روزافزون این کشورها بود. از سوی دیگر، این سازمان موفق شد تخفیف های مختلفی را که شرکت ها برای خود در نظر گرفته بودند نیز ترجیحا حذف یا کاهش دهند.

دهه دوم فعالیت اوپک را می توان دوره تلاش اوپک برای تاثیرگذاری بر قیمت ها از طریق افزایش آن دانست.

در این دوره، محور عمده اجلاس اوپک تعیین میزان افزایش در قیمت اعلان شده با توجه به مجموعه تحولات اقتصادی و سیاسی جهان بوده است.

تحول مهمی که در این دهه در ارتباط با قیمت گذاری نفت روی داد، تعیین نفت خام سبک عربستان با درجه API برابر ۳۴ به عنوان نفت خام شاخص اوپک بود.

متعاقب این تصمیم که در اجلاس ۲۲ دسامبر ۱۹۷۳ اوپک در تهران اتخاذ گردید، مقرر شد که قیمت های انواع دیگر نفت خام اعضا با توجه به اختلاف کیفیت و هزینه حمل آن ها بر اساس قیمت شاخص تعیین گردد. قیمت فروش دولتی، قیمتی بود که از این طریق برای نفت هر یک از اعضا اوپک از سوی آن ها تعیین شد.

مکانیزم قیمت گذاری رسمی نفت خام تا سال ۱۹۷۵ در بین اعضا اوپک تداوم یافت.

در این سال، عربستان خواهان لغو شاخص بودن نفت خام سبک خود برای تعیین قیمت نفت سایر اعضا گردید و با تحقق این خواسته، عربستان نیز مانند سایر اعضا اوپک به تعیین قیمت نفت خود پرداخت و نقش تولید کننده شناور را کنار نهاد.

در نهایت، در اجلاس مارس ۱۹۷۹ اعضا اوپک تصمیم گرفتند که قیمت فروش (قیمت واقعی) با قیمت رسمی به علاوه یک نرخ اضافی برابر گردد.

روش قیمت گذاری متکی به محصول

در قیمت گذاری نفت خام، با استفاده از روش متکی به محصول، تعیین قیمت انواع نفت با در نظر کرفتن چهار جز اساسی دیگر صورت می گیرد. این اجزا عبارتند از:
درصد سهم هر یک از محصولات مشتق از یک بشکه نفت از فرآوری در پالایشگاه.
قیمت هر یک از مشتقات مذکور در بازار.
مجموعه هزینه های نقل و انتقال، پالایش و … که در محاسبه ارزش خالص محصولات حاصل از یک بشکه نفت مورد استفاده قرار می گیرند.

زمان قیمت گذاری که نشان دهنده مدت زمانی است که از زمان حمل نفت خام باید بگذرد تا بتوان قیمت مشتقات حاصل از نفت خام را در آن زمان محاسبه کرد.

بنابراین، ارزش خالص تولید فرآورده نهایی، عبارت خواهد بود از تفاضل میانگین وزنی قیمت های فرآورده های نفتی حاصل از یک بشکه نفت خام و هزینه مترتب بر آن (شامل هزینه پالایش و حمل و نقل و …). قیمت فرآورده های نفتی از بازار تک محموله تعیین خواهد شد.

طبیعتا با افزایش قیمت فرآورده های نفتی، قیمت بازیافتی خالص نفت خام نیز افزایش خواهد یافت و بر عکس با افزایش هزینه حمل و نقل و پالایش، قیمت بازیافتی خالص کاهش خواهد یافت.

همین طور با کاهش سهم هر فرآورده نفتی تولیدی و با فرض ثابت ماندن تولید سایر فرآورده ها یا کاهش آن ها، قیمت بازیافتی خالص نفت خام گاهش خواهد یافت.

ایران نیز در برهه ای از دوره مذکور، از قرارداد های متکی به محصول برای فروش نفت خود استفاده کرد. این امر در پی رواج این سیستم در بین تمامی اعضا اوپک صورت می گرفت.

به طوری که در نوامبر ۱۹۸۵، حدود ۱۴ درصد از صادرات اوپک، بر اساس قیمت گذاری متکی بر محصول صورت می گرفت.

روش قیمت گذاری با استفاده از سبد نفتی اوپک

کاربرد روش قیمت گذاری متکی به محصول، باعث خارج شدن کنترل قیمت نفت حتی از دست کشور های عضو اوپک شد; به طوری که روند نزولی افت قیمت نفت در سال ۱۹۸۶ را تشدید کرد.

متعاقب این امر، از اول ژانویه سال ۱۹۸۷ قیمت سبد و مرجع اوپک معرفی گردید. این سبد مرکب از ۷ نوع نفت خام مختلف بوده و قیمت سبد و مرجع اوپک از متوسط حسابی قیمت تک محموله آن ها تعیین می گردد.

اندیشمند

قبلی «
بعدی »

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

اخبار

سینما و هنر

جهان