پیوند شعر و موسیقی

بی شک شعر فارسی با موسیقی ایرانی قرابت و نزدیکی فراوان دارد به طوری که برخی هر دو را از یک منشأ دانسته اند. در سرزمین ما هر گاه شعر و موسیقی در کنار هم قرار گرفته اند نه تنها منجر به خلق آثار کم نظیر و یا بی بدیل شده، بلکه بر شنونده و مخاطب نیز تأثیر بسزایی گذاشته است. شعر در درون خود دارای موسیقی است و گاه موسیقی نیز علاوه بر اصوات، مفاهیمی به همراه داشته است. اگرچه دامنه این دو هنر هر یک بطور جداگانه ای، بسیار وسیع و گسترده است اما ذاتاً چنان درهم آمیخته اند که گویی یک روحند که در دو جسم نشسته اند.

عقاید متفاوت درباره رابطه شعر و موسیقی

در رابطه با شعر و موسیقی برخی بر این عقیده اند که: آنچه مهم است، شعر و مفاهیم مختلف آن است و موسیقی باید در اختیار کلام قرار گیرد. گروهی دیگر معتقدند که شعر فرع است و باید تابع روند موسیقی باشد. به قول استاد شجریان: « شعر و موسیقی در تمام طول تاریخ این سرزمین کهنسال و فرهنگ دیرپای آن همچون دو بال یک پرنده برای پرواز بوده اند، ولی موسیقی فی نفسه از شعر بی نیاز است چون شعر است که محتاج موسیقی است. موسیقی خونی است که در رگ های شعر جریان دارد و جانی است که در جسم کلام جاری می شود. اما هرگاه این دو ( شعر و موسیقی ) با هم اتفاق کرده اند زیبایی و تأثیر آن دو، بر دل های بی قرار و شیفته به حد کمال رسیده است. موسیقی باید به طرزی زیبا و جذاب، بیانگر مفاهیم شعر باشد. »

نظر استاد حسین دهلوی درباره رابطه شعر و موسیقی

در مواردی ممکن است بنا به ضرورت، ویژگی ها و نیازهای یکی از این دو هنر بر دیگری ترجیح داده شود، ولی از نظر کلی بهتر است که در حد امکان خصوصیات و زیبایی هر دو هنر در نظر گرفته شود. به ویژه در زمینه قطعات موسیقی ایرانی که شنونده علاقه مند است ضمن برخورداری از موسیقی زیبا، با آواز و کلمات شعر نیز ارتباط برقرار کند.

هماهنگی موسیقی آوازی با مفهوم شعراز زبان استاد حسین دهلوی

یکی از موارد حساس و قابل توجه در پیوند شعر و موسیقی آوازی، انتقال و انعکاس مفاهیم شعر در آواز است. ملودی آوازی باید با معنای کلام هماهنگ باشد و شعر و موسیقی از لحاظ بیان اندیشه هر دو یک فکر و یک احساس را بیان کنند. اگر کلام شادی آور یا غم آلود است، لحن موسیقی هم باید گویای همان حالت و احساس باشد. اگر ناصحانه است، موسیقی هم باید پندآمیز باشد. شعری که انتخاب می شود ابتدا باید به معنا و مفهوم آن توجه کافی بشود تا بتوان مقام و لحن موسیقایی مناسب آن را در نظر گرفت.لازم به ذکر است، در شرایطی که شعر بر روی موسیقی آوازی سروده می شود، موارد یاد شده باید از طرف شاعر رعایت شود؛ بجز مواردی که به موسیقی مربوط است.

 

آهنگساز باید خود به درستی حالات و لطایف شعر را درک کند تا بتواند آن را به موسیقی آوازی درآورد. خواننده هم باید ضمن فراگیری موسیقی تصنیف شده، با زیر و بم معنای شعر، کاملاً آشنا شود و آن را با بیان واضح آوازی و با حالتی مرتبط با معنا و مفهوم شعر به بیننده و شنونده منتقل کند.