گندم

  • توسط الهام امامی
  • ۱۳۹۸-۰۴-۰۴

گندم

گندم

سطح زیر کشت و عملکرد در ایران و جهان

گندم در سطح جهانی محصولی با اهمیت بسیار قلمداد می شود. به طور تقریب در ۲۰۰ میلیون هکتار و تولید متوسط کل ۶۰۰ میلیون تن مورد کشت قرار می گیرد. به طور کلی تولید متوسط جهانی با در نظر گرفتن تفاوت های بسیار در مناطق و کشور های مختلف می باشد. بالاترین عملکرد متوسط در غرب اروپا با بیشتر از ۸ تن در هکتار، در مقایسه با کمتر از یک تن در هکتار در چندین کشور آسیای غربی یا مرکزی و شمال آفریقا (CWANA) بدست آمده است.

بزرگترین کشور های تولید کننده گندم چین با ۲۹ میلیون هکتار، هند با ۲۶ میلیون هکتار و آمریکا با ۲۴ میلیون هکتار می باشند. نیاز جهانی گندم تا سال ۲۰۲۰، ۸۴۰ تا ۱۰۰۰ میلیون تن تخمین زده شده است. جهت رفع این نیاز، تولید و پتانسیل عملکردهای بالاتر ضروری است زیرا توسعه سطح کشت گندم عملی نیست. برخی از کشور های خاورمیانه از قبیل ترکیه، سوریه، مصر و ایران پیشرفت های شایان توجهی در تولید و پتانسیل گندم بدست آورده اند.

چشم انداز و دستیابی به محصولات در کشورهای آسیای میانه بالا باقی می ماند و موضوعات توسعه و تحقیق را الویت بندی می کنند. طبق گزارشات سازمان خواروبار جهانی (فائو) تولید و مصرف جهانی گندم در سال ۲۰۰۹ به ترتیب معادل ۶۷۵ میلیون و ۶۴۴ هزار تن بوده است. بر اساس این گزارش گندم بیشترین سهم را در افزایش تولید غلات در ایران طی سال ۱۳۸۸ داشته است. تولید گندم در سال ۱۳۸۸ در ایران به ۱۳ میلیون تن رسید  که این رقم نسبت به سال ما قبل از آن حدود ۷/۳ میلیون تن افزایش داشت. در عین حال مصرف گندم در ایران نیز از ۷/۱۵ میلیون تن در سال ۱۳۸۷ به ۳/۱۶میلیون تن در سال ۱۳۸۸ رسید.

بر اساس گزارشات جهانی غلات در سال ۲۰۱۰، نقطه اوج قیمت در صادرات گندم از سال ۲۰۰۹ تا پایان ماه مارس سال ۲۰۱۰ میلادی، مربوط به ماه نوامبر سال ۲۰۰۹ بوده است که قیمت این محصول به حدود ۲۳۵ دلار در هر تن رسیده است. در ایران حدود ۵/۶ میلیون هکتار زیر کشت گندم قرار دارد: ۵/۲ میلیون هکتار به کشت آبی اختصاص دارد و ۴ میلیون هکتار تحت شرایط دیم است.

تقسیم بندی اقلیمی زراعت گندم در ایران

گندم آبی (۹۵ درصد واریته های اصلاحی ) در ۴ منطقه آگرواکولوژیکی بزرگ مورد کشت قرار می گیرند:

ZoneІ (اقلیم گرم و مرطوب شمال)،  ZoneІІ(اقلیم گرم و خشک جنوب کشور)، ZoneІІІ (اقلیم معتدل کشور)، VZoneІ (اقلیم سرد). مشخصات آن ها به صورت زیر می باشد:

 مناطق آگرواکولوژیکی کشت گندم

تعداد روزهای یخبندان میانگین حداقل دما ارتفاع از سطح دریا بارش درجه حرارت
کم تر از ۳۰ °C 6- زیر ۸۰۰ پربارش گرم و مرطوب ZoneІ
حدود ۱۵ °C 5- m500 زیر دریا کم بارش دمای بالا ZoneІІ
حدود ۵۰ °C10- m1000 سبک معتدل ZoneІІІ
حدود ۳ ماه °C14- بالای m 1000 کم یا سبک سرد تا خیلی سرد ZoneІV

 محيط

محيط به عنوان يك عامل توسعه روي فنوتيپ­ها عمل كرده و نحوه بيان خصوصيات را سازماندهي مي­كند. از اين رو مرتبه­اي از اهميت در ارزيابي كلون­ها، تشخيص و برآورد اثرات متقابل محيط در ژنوتيپ (G×E) به عبارتي اثر نسبي تغييرات متفاوت محيطي بر روي فنوتيپ­ها می باشد. ارقام زراعی در شرايط متنوعي كشت مي­شوند اين ارقام تحت تأثير عوامل متغير محيطی مانند خاك، درجات مختلف حاصلخيزی، رطوبت، درجه حرارت و عمليات زراعی قرارمي­گيرند. تمامي متغيرهايی كه در توليد يك محصول زراعي دخالت دارند مجموعاً تحت عنوان محيط مورد توجه قرار مي­گيرند. فنوتيپ يك موجود تنها توسط ژنوتيپ آن تعيين نمي­شود بلكه در ظهور آن محيط نيز دخالت دارد.

عوامل محيطی

به طور كلي عوامل محيطی مؤثر بر موجود زنده به دو دسته تقسيم مي­شوند:

۱اثرات محيطي خارجي: اين اثرات موجب تغييرات فنوتيپي مي­شوند به گونه­ای كه با تغييرات قابل مشاهده در خارج از موجود زنده همبستگی دارند كه مهمترين آن­ها عبارتند از: درجه حرارت، نور، تغذيه.

۲اثرات محيطي دروني: اثراتی كه موجب تغييرات فنوتيپی شده و با تغييرات درونی موجود زنده همبستگي دارند. از مهمترين اثرات محيطی درونی می توان به سن موجود، جنس و موارد درونی موجود زنده اشاره نمود.

در بعضي موارد تغييرات به خصوص محيط ممكن است سبب تغيير در رشد موجود زنده شود بطوريكه فنوتیپ  آن نشان دهنده اثر يك ژن بخصوص باشد، چنين افرادی را فنوكپی مي­گويند.

زماني كه يك واریته در يك محيط رشد داراي عملكرد بسيار مناسب باشد ولي در محيط­های ديگر عملكرد مطلوبی نداشته باشد، واریته و محيط سازگاری خصوصی بايك ديگر دارند و اگر واریته در اغلب محيط­ها عملكرد خوبي داشته باشد بين واریته و محيط سازش عمومی برقرار است .

نقش محيط

به طور كلی مي­ توان  با استفاده از دو روش نقش محيط بر روی يك صفت را بررسی نمود:

۱-  تجزيه واريانس ۲- استفاده از ميانگين والدين

در روش اول تعداد زيادی ژنوتيپ بطوريكه كمتر از ۳۰ نباشد در يك طرح تکراردار بررسي مي­شوند و داده ­ها طبق طرح آزمايشی مورد تجزيه واريانس قرار مي­گيرند.وقتي اثرات متقابل بين ژنوتيپ و محيط وجود خواهد داشت كه ژنوتيپ­ها در محيط­های مختلف اثرات متفاوت داشته باشند. واريانس محيطی (VE) شامل متغيری از قبيل نواحی مختلف رشد يا سال­های مختلف رشد و يا متغيرهای نامحسوس­تری مانند اثرات محيطی مي­ باشد و شامل تمام فاكتورهای متغيری است كه منشأ ژنتيكی ندارد. اثرات متقابل ژنوتيپ × محيط (VGE) از نحوه عملكرد نسبی ژنوتيپ­های متفاوت در محيط­ های مختلف ناشی می شود.

اگر عملكرد نسبی ژنوتيپ­ های مختلف در محيط­های گوناگون متفاوت باشد، اثرات متقابل ژنوتيپ × محيط وجود دارد. در غير اين صورت اثرات متقابل وجود نخواهد داشت و يا به عبارت ديگر واريانس اثرات متقابل ژنوتيپ × محيط صفر و يا بسيار ناچيز است. در روش دوم اشاره شد كه به منظور برآورد از واريانس ژنتيكي استفاده مي­ شود و والد ۱ P ، ۲P و نسل۱F و ۲F حاصل از آن­ها را در يك آزمايش مورد بررسي قرار مي­دهند. واريانس ­هاي موجود در نسل­ هاي والديني و نسل اول نتاج به علت عوامل محيطي است زيرا كليه گياهان موجود در داخل هر يك از سال­ها داراي ژنوتيپ­هاي مشابه هستند. از طرف ديگر واريانس موجود در ۲F به علت عوامل محيطي و ژنتيكي است.دقيق­ترين برآورد زماني بدست مي­آيد كه كليه ژنوتيپ­هاي ممكن در كليه محيط ­هاي ممكن مورد ارزيابي قرار گيرند.

 

قبلی «
بعدی »

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

اخبار

سینما و هنر

جهان